Zaćma, nazywana też kataraktą, to jedna z najczęstszych chorób oczu i jedna z częstszych przyczyn pogorszenia widzenia. Polega na postępującym mętnieniu soczewki oka. Diagnostyka i kwalifikacja do leczenia należą do kompetencji lekarza okulisty.
Czym jest zaćma i kogo dotyczy?
W zdrowym oku soczewka jest przezroczysta i przepuszcza światło. Gdy zaczyna mętnieć, widzenie traci ostrość i kontrast. Zaćma występuje najczęściej po 50. roku życia, nie jest jednak chorobą dotyczącą wyłącznie osób starszych. Do czynników zwiększających ryzyko należą urazy oka, cukrzyca, przewlekłe przyjmowanie kortykosteroidów oraz palenie tytoniu. Odrębną postacią jest zaćma wrodzona, obecna już u noworodków.
Objawy zaćmy
Pacjenci opisują widzenie jako patrzenie przez zabrudzoną szybę. Do typowych objawów należą:
- stopniowy spadek ostrości wzroku,
- olśnienia i nadwrażliwość na światło, szczególnie podczas jazdy nocą,
- gorsze rozróżnianie kontrastów i wyblakłe kolory,
- zmiana wady wzroku, zwykle w kierunku krótkowzroczności,
- podwójne widzenie w jednym oku.
Objawy te mogą towarzyszyć również innym schorzeniom narządu wzroku, dlatego ich ocena wymaga badania okulistycznego.
Rodzaje zaćmy
Okulistyka wyróżnia kilka postaci choroby. Zaćma jądrowa rozwija się latami i w pierwszej kolejności pogarsza widzenie do dali. Zaćma korowa wiąże się z silnymi olśnieniami oraz dwojeniem jednoocznym. Zaćma podtorebkowa tylna występuje częściej u osób młodszych, postępuje szybciej i utrudnia czytanie. Osobne grupy stanowią zaćma pourazowa, cukrzycowa, polekowa i wrodzona.
Diagnostyka zaćmy – jakie badania wykonuje okulista?
Badanie rozpoczyna się od wywiadu i oceny ostrości wzroku. Rozpoznanie potwierdza badanie w lampie szczelinowej, które pozwala określić rodzaj i zaawansowanie zmętnienia soczewki. Po rozszerzeniu źrenicy lekarz ocenia dno oka: siatkówkę, plamkę i nerw wzrokowy, w celu wykluczenia m.in. AMD czy retinopatii cukrzycowej. Biometria służy do obliczenia mocy soczewki wewnątrzgałkowej, a OCT i USG stanowią uzupełnienie diagnostyki w wybranych przypadkach.
Leczenie zaćmy – zabieg i dobór soczewki
Nie są znane metody farmakologiczne — krople ani suplementy diety — które cofałyby zmętnienie soczewki. Postępowaniem stosowanym w leczeniu zaćmy jest zabieg operacyjny: fakoemulsyfikacja, polegająca na usunięciu zmętniałej soczewki za pomocą ultradźwięków przez mikronacięcie i wszczepieniu soczewki wewnątrzgałkowej. Zabieg trwa zwykle 10–15 minut, wykonywany jest w znieczuleniu kroplowym i zazwyczaj nie wymaga hospitalizacji.
Soczewki jednoogniskowe zapewniają ostre widzenie w jednej odległości. Soczewki wieloogniskowe oraz EDOF mają na celu poprawę widzenia w kilku odległościach. Rodzaj soczewki dobiera lekarz indywidualnie, a uzyskany efekt zależy od stanu narządu wzroku i chorób współistniejących. Jak każda procedura zabiegowa, operacja zaćmy wiąże się z ryzykiem powikłań, które lekarz omawia przed kwalifikacją.
Postępowanie po zabiegu
Po zabiegu stosuje się krople przeciwzapalne oraz unika pocierania oka, korzystania z basenu i sauny. Zmiana jakości widzenia następuje zwykle w ciągu kilku dni, a powrót do pełnej aktywności najczęściej po 2–4 tygodniach. Terminy wizyt kontrolnych oraz zalecenia ustala lekarz prowadzący.
Leczenie zaćmy w Polsce
Operacje zaćmy wykonywane są zarówno w ramach świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i odpłatnie. Zakres diagnostyki, kwalifikacja do zabiegu oraz rodzaj zastosowanej soczewki ustalane są indywidualnie podczas konsultacji okulistycznej.
